De Kus

Wist je dat De Kus van Gustav Klimt bijna rechtstreeks door de Oostenrijkse staat werd aangekocht, nog voordat de inkt — of beter gezegd het bladgoud — goed en wel droog was? Het werk hing in 1908 nog maar net tentoon of de overheid sloeg onmiddellijk toe. Dat is geen toeval: zelfs in 1908 voelde iedereen dat De Kus iets bijzonders was, iets wat de wereld niet meer zou vergeten.

In het kort

• Kunstenaar: Gustav Klimt
• Jaar: 1907–1908
• Techniek: Olieverf op doek met bladgoud, zilver en platina
• Afmetingen: 180 cm × 180 cm
• Stroming: Art Nouveau
• Huidige locatie: Belvedere, Wenen

Wat maakt dit werk onvergetelijk?

De Kus is geen gewoon liefdesportret. Het schilderij zuigt je letterlijk naar binnen. Dat komt niet alleen door de schitterende gouden mantel die de twee figuren omhult, maar ook door de manier waarop Klimt menselijke warmte weet te combineren met bijna abstracte decoratie.

Wat dit werk zo onvergetelijk maakt, is de spanning tussen nabijheid en anonimiteit. We zien twee mensen in een innig moment, maar hun gezichten blijven grotendeels verborgen. Daardoor wordt de kus universeel. Iedereen herkent zich erin. Bovendien speelt Klimt een slim spel met materialen: het bladgoud geeft het werk iets heiligs, bijna als een Byzantijns icoon. Tegelijkertijd is de tederheid van de handen en de gebogen nek heel menselijk en kwetsbaar.

Kortom, De Kus leeft precies op de grens tussen het goddelijke en het aardse. Dat evenwicht heeft bijna geen enkel ander werk in de kunstgeschiedenis zo perfect weten te treffen.

Historische context

Klimt schilderde De Kus tijdens zijn zogenoemde „Gouden Periode”, ruwweg tussen 1899 en 1910. Dit was een bewogen tijd in Wenen. De stad bruiste van culturele vernieuwing: denk aan de opkomst van de Wiener Secession, de beweging waarbij Klimt zelf een van de grondleggers was. Kunstenaars, architecten en schrijvers wilden breken met de muffe academische tradities.

Tegelijkertijd stond Europa aan de vooravond van grote politieke omwentelingen. Het Habsburgse Rijk begon scheuren te vertonen. In die sfeer van verandering en onzekerheid bloeide de Art Nouveau als nooit tevoren. Kunstenaars zochten naar schoonheid, organische vormen en een versmelting van kunst en leven.

Klimt liet zich bovendien inspireren door Japanse prenten, Byzantijnse mozaïeken en de Arts and Crafts-beweging uit Engeland. Al die invloeden komen samen in De Kus. Het werk werd in 1908 voor het eerst getoond in de Kunstschau-tentoonstelling in Wenen, onder de naam „Liebespaar” (minnend paar). De Oostenrijkse staat kocht het werk onmiddellijk aan voor 25.000 Kronen — een enorm bedrag destijds.

Symboliek en waar je op moet letten

Wanneer je voor De Kus staat, begin dan bij de gewaden. Die van de man is versierd met zwarte en witte rechthoeken — strak, geometrisch, bijna masculien. Het gewaad van de vrouw daarentegen is bedekt met ronde, kleurrijke bloemen — organisch en zacht. Klimt tekent hiermee het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke energie, zonder het expliciet te maken.

Let daarna op de bloemenrand waarop het paar knielt. Ze bevinden zich aan de rand van een klif of heuvel, omgeven door bloemen en gras. Dit geeft het tafereel iets fragiel: één stap te ver en ze vallen. Liefde als een randsituatie — dat is een bewuste keuze van Klimt.

De handen verdienen ook speciale aandacht. De man houdt het hoofd van de vrouw stevig maar teder vast. Haar handen rusten over de zijne. Er zit geen spanning in, alleen overgave. En dan het gezicht van de vrouw: ze heeft haar ogen gesloten, haar wangen zijn licht gekleurd. Ze lijkt volledig aanwezig in dit moment.

Tot slot: kijk naar het goud. Het bladgoud vlakt de figuren gedeeltelijk af tot een tweedimensionaal vlak. Hierdoor lijkt het paar tegelijkertijd heel dichtbij en ver weg, als figuren uit een droom of een legende.

Over Gustav Klimt

Gustav Klimt werd geboren op 14 juli 1862 in Baumgarten, bij Wenen, als zoon van een goudgraveur. Die achtergrond heeft hij nooit verlaten — letterlijk, want bladgoud werd zijn handelsmerk. Hij volgde een opleiding aan de Kunstgewerbeschule in Wenen en begon zijn carrière met decoratieve muurschilderingen in openbare gebouwen.

In 1897 richtte hij samen met andere vernieuwende kunstenaars de Wiener Secession op, met als motto: „Der Zeit ihre Kunst, der Kunst ihre Freiheit.” Hij wilde kunst bevrijden van academische beperkingen. Zijn werk riep echter ook felle kritiek op, met name zijn zogenoemde „Faculteitsschilderijen” voor de Universiteit van Wenen werden door velen als aanstootgevend ervaren.

Klimt overleed op 6 februari 1918, na een beroerte, op 55-jarige leeftijd. Hij liet een indrukwekkend oeuvre na van portretten, landschappen en allegorische werken. De Kus wordt algemeen beschouwd als zijn meesterwerk.

Nalatenschap en invloed

De Kus heeft een onmiskenbare stempel gedrukt op de populaire cultuur. Het beeld van het in goud gehulde paar duikt op in mode, tatoeages, muurschilderingen, posters en zelfs chocoladewikkels. Weinig kunstwerken zijn zo breed verspreid en toch zo zelden begrepen in hun volle diepte.

Artistiek gezien was Klimt een directe inspiratiebron voor zijn leerling Egon Schiele, wiens werk veel ruwer en expressiever uitviel, maar duidelijk de Klimt-invloed draagt. Ook in de hedendaagse decoratieve kunst en het grafisch ontwerp is de invloed van De Kus niet te missen.

Bovendien heeft het werk bijgedragen aan een herwaardering van de Art Nouveau als serieuze kunststroming, lang nadat die als „gedateerd” werd beschouwd. Vandaag geldt De Kus als een van de meest iconische schilderijen ter wereld, naast werken als de Mona Lisa en De Sterrennacht.

Waar je het werk nu kunt zien

De Kus hangt permanent in het Österreichische Galerie Belvedere in Wenen. Het Bovenste Belvedere (Oberes Belvedere) huisvest de vaste collectie, en Klimts meesterwerk is daar een van de absolute hoogtepunten. Plan minimaal twee uur voor het museum.

Praktische tips: koop je kaartje vooraf online, want de rijen kunnen lang zijn, zeker in het zomerseizoen. Het museum is open van dinsdag tot en met zondag. De tuinen van het Belvedere zijn bovendien prachtig en gratis toegankelijk — ideaal voor een wandeling voor of na je bezoek.

Vlakbij vind je ook werken van Egon Schiele en Oskar Kokoschka, die uitstekend passen als aanvulling op je kennismaking met Klimt. Het Leopold Museum, op loopafstand van het stadscentrum, biedt een ruime Schiele-collectie. Zo maak je van je Klimt-bezoek een complete Weense kunstdag.

Veelgestelde vragen

Wat stelt De Kus van Klimt voor?

Het schilderij toont een omhelzend paar, gehuld in gouden gewaden, geknield op een bloemrijke rand. Het beeld symboliseert liefde, verbondenheid en het opgaan in een ander moment.

Waarom gebruikte Klimt bladgoud in De Kus?

Klimt groeide op als zoon van een goudgraveur en raakte geïnspireerd door Byzantijnse mozaïeken. Bladgoud gaf zijn werk een spirituele, tijdloze kwaliteit die gewone verf niet kon evenaren.

Waar hangt De Kus van Klimt?

Het werk hangt permanent in het Oberes Belvedere in Wenen, Oostenrijk. Het is een van de meest bezochte schilderijen van Europa.

Hoeveel is De Kus waard?

Het schilderij is eigendom van de Oostenrijkse staat en staat niet te koop. Schattingen lopen in de honderden miljoenen euro’s, maar een precieze marktwaarde bestaat officieel niet.

Wie zijn de figuren in De Kus?

Er wordt vaak gesuggereerd dat Klimt zichzelf en zijn muze Emilie Flöge heeft afgebeeld, maar dit is nooit officieel bevestigd. Klimt hield zijn persoonlijk leven bewust privé.

Ben je enthousiast geworden over het werk van Gustav Klimt? Verken dan ook onze andere artikelen over Art Nouveau-meesterwerken en ontdek welke schilderijen en kunstenaars jou nog meer zullen verrassen. Er valt altijd meer te zien dan je denkt!

Afbeelding: The Kiss – Gustav Klimt (1908). Licentie: Public Domain. Bron: Wikimedia Commons.