Het Middagmaal van het Roeiergezelschap

Wist je dat Het Middagmaal van het Roeiersgezschap — een van de meest geliefde schilderijen ter wereld — ooit bijna tien jaar lang door één man werd nagejaagd? Industrieel en kunstverzamelaar Duncan Phillips deed er een heel decennium over om Het Middagmaal van het Roeiergezelschap definitief in handen te krijgen. Zijn obsessie bewijst wat velen al voelden: dit doek van Renoir is onweerstaanbaar.

In het kort

• Kunstenaar: Pierre-Auguste Renoir
• Jaar: 1880–1881
• Techniek: Olieverf op doek
• Afmetingen: 130 × 173 cm
• Stroming: Impressionisme
• Huidige locatie: The Phillips Collection, Washington D.C.

Wat maakt dit werk onvergetelijk?

Het Middagmaal van het Roeiergezelschap is geen gewoon feesttafereel. Renoir schilderde hier iets wat zelden lukt: het gevoel van een moment dat nooit wil eindigen. Je ruikt bijna de wijn, hoort het gelach, voelt de zomerhitte op je huid.

Wat dit schilderij zo bijzonder maakt, is de combinatie van intimiteit en grandeur. Renoir portretteerde echte mensen — vrienden, geliefden, zijn latere vrouw Aline Charigot — en plaatste hen in een scène die tegelijk heel persoonlijk en universeel aanvoelt. Bovendien slaagde hij erin om de vluchtigheid van het impressionisme te verbinden met de soliditeit van klassieke figuurstukken. Dat evenwicht bereiken slechts weinig kunstenaars.

Drie kunstcritici riepen het tijdens de Zevende Impressionistische Tentoonstelling van 1882 dan ook uit tot het beste werk van de hele show. Dat oordeel heeft de tand des tijds glansrijk doorstaan.

Historische context

Rond 1880 stond de impressionistische beweging op een kruispunt. Sommige leden, zoals Degas, experimenteerden steeds meer met abstractie en compositie. Anderen, zoals Monet, verdiepten zich in atmosferische effecten. Renoir koos echter een andere weg.

Hij begon te twijfelen aan de losse techniek van het impressionisme en zocht naar meer structuur in zijn werk. Het Middagmaal van het Roeiergezelschap is het resultaat van die worsteling — én van een zomer vol inspiratie. Renoir schilderde het op het terras van het restaurant Maison Fournaise in Chatou, een dorp net buiten Parijs aan de rivier de Seine. Dit restaurant was een geliefde uitvalsbasis voor Parijse bohémiens, kunstenaars en roeiers.

Frankrijk zelf verkeerde in een periode van herstel na de Frans-Duitse Oorlog van 1870–1871. De Parijse bourgeoisie genoot opnieuw van het goede leven. Die zorgeloze sfeer ademt het schilderij letterlijk uit — maar Renoir gaf er ook diepte aan door echte mensen met echte verhalen neer te zetten.

Symboliek en waar je op moet letten

Als je voor Het Middagmaal van het Roeiergezelschap staat, begin dan links onderin. Daar zit een jonge vrouw die speels met een hondje knuffelt. Dat is Aline Charigot, Renoirs toekomstige echtgenote. Haar aanwezigheid is een stille liefdesverklaring midden in het doek.

Kijk vervolgens naar het licht. Renoir filtert zonlicht door een pergola met druivenranken. Het resultaat is een spel van gevlekte lichtplekken op gezichten, glazen en stoffen. Let op hoe de witte hemden van de roeiers oplichten, bijna alsof ze van binnenuit gloeien.

De compositie is zorgvuldig opgebouwd in diagonalen. Bovendien zijn de figuren gegroepeerd in kleine clusters: hier twee mensen die diep in gesprek zijn, daar een man die achteroverleunt en droomt. Toch voelt het geheel nooit geforceerd of geposeerd.

Ten slotte: let op de glazen en flessen op de tafel. Ze zijn niet zomaar decoratie. Ze symboliseren de overvloed en het plezier van het Parijse zomerleven in de Belle Époque avant la lettre.

Over Pierre-Auguste Renoir

Pierre-Auguste Renoir werd geboren op 25 februari 1841 in Limoges, Frankrijk. Als zoon van een kleermaker groeide hij op in bescheiden omstandigheden. Toch toonde hij al vroeg een uitzonderlijk talent voor tekenen en schilderen.

Hij studeerde aan de École des Beaux-Arts in Parijs en raakte bevriend met Monet, Sisley en Bazille. Samen legden zij de basis voor het impressionisme. Renoir onderscheidde zich echter door zijn warme, zinnelijke stijl en zijn fascinatie voor het menselijk lichaam en sociale taferelen.

Na 1881 maakte hij een zogenoemde „droge periode” door, waarbij hij zijn techniek grondig herzag onder invloed van Rafaël en klassieke Italiaanse kunst. Zijn latere werk werd daardoor zachter en ronder van lijn. Hij overleed op 3 december 1919 in Cagnes-sur-Mer, aan de Franse Rivièra. Achter hem liet hij een oeuvre van meer dan vierduizend werken na.

Nalatenschap en invloed

Het Middagmaal van het Roeiergezelschap beïnvloedde generaties na hem. Het bewees dat impressionistische schilderkunst zowel emotioneel diepgaand als technisch meesterlijk kon zijn. Latere kunstenaars, van de post-impressionisten tot hedendaagse figuratieve schilders, putten uit zijn vermogen om sociale momenten met warmte en eerlijkheid vast te leggen.

Cultureel gezien is het schilderij een icoon geworden. Het verscheen op talloze boekomslagen, in films en in reclamecampagnes. Toch verliest het nooit zijn kracht. Wie het in het echt ziet, begrijpt meteen waarom Duncan Phillips er tien jaar voor over had.

De aankoop door Phillips in 1923 — via kunsthandelaar en mecenas Paul Durand-Ruel en diens zoon — was bovendien een mijlpaal voor het Amerikaanse kunstverzamelaarschap. Het hielp de reputatie van het impressionisme in de Verenigde Staten definitief vestigen.

Waar je het werk nu kunt zien

Het Middagmaal van het Roeiergezelschap hangt permanent in The Phillips Collection in Washington D.C., aan 1600 21st Street NW. Dit museum is zelf een architectonisch juweeltje: een voormalig familiewoonhuis dat Phillips omvormde tot een van de meest intieme kunstmusea van Amerika.

Praktische tips: het museum is gesloten op maandag. Koop je ticket online om wachtrijen te vermijden. De collectie bevat ook meesterwerken van Van Gogh, Cézanne, Matisse en Klee — plan dus minstens een halve dag. In de buurt vind je de Dupont Circle-wijk met tal van leuke cafés en restaurants, perfect voor een lunch na je bezoek.

Veelgestelde vragen

Wie zijn de mensen op Het Middagmaal van het Roeiergezelschap?

Renoir portretteerde echte vrienden en bekenden. De vrouw links met het hondje is Aline Charigot, zijn latere vrouw. Andere figuren zijn onder meer de actrice Ellen Andrée en Renoirs vriend Gustave Caillebotte, die rechtsonder zit.

Waar werd het schilderij geschilderd?

Op het overdekte terras van de Maison Fournaise, een populair restaurant en roeischool in Chatou, een dorpje aan de Seine ten westen van Parijs.

Hoe groot is het schilderij?

Het doek meet 130 bij 173 centimeter. Het is daarmee een groot werk dat veel ruimte en aanwezigheid heeft in een zaal.

Waarom is dit schilderij zo beroemd?

Het combineert een meesterlijke techniek met een warme, menselijke sfeer. Bovendien is het een van de mooiste voorbeelden van het impressionisme op zijn hoogtepunt, én een persoonlijk document van Renoirs eigen leven.

Hoeveel is het schilderij waard?

Het schilderij heeft geen officiële marktwaarde, want het is niet te koop. Schattingen lopen in de honderden miljoenen dollars, maar The Phillips Collection beschouwt het als onvervangbaar erfgoed.

Ben je enthousiast geworden over Renoir en het impressionisme? Verken dan ook onze andere artikelen over impressionistische meesterwerken — van Monet tot Degas — en ontdek de werken die de kunstgeschiedenis voor altijd veranderden. Er valt nog veel meer te zien!

Afbeelding: Luncheon of the Boating Party – Pierre-Auguste Renoir (1881). Licentie: Public Domain. Bron: Wikimedia Commons.