Wolność wiodąca lud

Czy wiesz, że Wolność wiodąca lud przez długi czas nie wisiała publicznie, bo francuskie władze uznały ją za zbyt wywrotową? Obraz, który dziś jest jednym z symboli Francji, przez lata był ukrywany przed oczami zwykłych obywateli – rząd obawiał się, że jego widok może rozpalić kolejne rewolucyjne nastroje. Trudno o lepszy dowód na to, jak wielką siłę może mieć jedno płótno.

Najważniejsze fakty

• Artysta: Eugène Delacroix
• Rok: 1830
• Technika: Olej na płótnie
• Wymiary: 260 × 325 cm
• Nurt: Romantyzm
• Obecna lokalizacja: Luwr, Paryż

Co czyni dzieło „Wolność wiodąca lud” tak wyjątkowym?

Wolność wiodąca lud to obraz, który łamie zasady na każdym poziomie. Delacroix nie namalował mitologicznej sceny z odległej przeszłości. Zamiast tego wrzucił alegoryczną boginię prosto w środek współczesnych sobie wydarzeń ulicznych. Kobieta z odsłoniętą piersią, dzierżąca karabin i trójkolorową flagę Republiki, kroczy po ciałach poległych ramię w ramię ze studentami, robotnikami i chłopcami z paryskich ulic.

To zestawienie jest rewolucyjne samo w sobie. Delacroix odważył się połączyć wielki mit z brutalną codziennością. Brud, krew, chaos barykady – i ponad tym wszystkim niemal boska postać Wolności. Nikt wcześniej nie zrobił czegoś takiego z taką mocą i wiarygodnością.

Co więcej, obraz nie gloryfikuje jednej klasy społecznej. Tłum jest celowo zróżnicowany. Dlatego Wolność wiodąca lud trafia do każdego – bo każdy może znaleźć w nim kogoś podobnego do siebie.

Kontekst historyczny

Lipiec 1830 roku był gorący w każdym sensie tego słowa. Król Karol X wydał cztery rozporządzenia, które drastycznie ograniczały wolność prasy i prawo wyborcze. Paryż odpowiedział natychmiast. Przez trzy dni – zwane „Trzema Chwalubnymi Dniami” (fr. Les Trois Glorieuses) – na ulicach miasta płonęły barykady. Karol X abdykował i uciekł z Francji.

Delacroix, choć nie walczył osobiście na barykadach, był świadkiem tych wydarzeń. Zainspirowany tym, co widział, zabrał się do pracy niemal natychmiast. Obraz ukończył w zaledwie kilka miesięcy. Pokazał go publicznie na Salonie paryskim w 1831 roku, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie.

Kontekst artystyczny też był wyjątkowy. Romantyzm właśnie wypierał chłodny klasycyzm. Artyści odwracali się od spokojnych, geometrycznych kompozycji na rzecz ruchu, emocji i żywiołowej ekspresji. Wolność wiodąca lud stała się manifestem tego nowego podejścia.

Symbolika i na co zwrócić uwagę

Stojąc przed tym obrazem, zacznij od postaci centralnej. Kobieta w czepku frygijskim – starożytnym symbolu wyzwolenia – to uosobienie Wolności, znane później jako Marianna, symbol Republiki Francuskiej. Jej odsłonięta pierś to celowy zabieg: oznacza zarówno bliskość z ludem, jak i odwagę wobec śmierci.

Zwróć następnie uwagę na chłopca po jej lewej stronie. Dzierży dwa pistolety i biegnie z radością, jakby to była przygoda. Wielu badaczy widzi w nim zapowiedź Gavroche’a – słynnego chłopca ulicy z powieści Victora Hugo „Nędznicy”, napisanej trzydzieści lat później.

Popatrz na światło. Delacroix operuje nim mistrzowsko. Blask pada na postać Wolności i trójkolorową flagę, wydobywając je z mroku bitewnego dymu. Tło jest celowo rozmyte – widzimy wieże katedry Notre-Dame w oddali, co jednoznacznie sytuuje scenę w Paryżu.

Zwróć też uwagę na ciała u stóp pochodu. Są konkretne, realistyczne, nieestetyczne. To nie jest heroiczna śmierć z klasycznych obrazów. To prawdziwy koszt wolności, i Delacroix nie pozwala nam o tym zapomnieć.

Wreszcie: kolor. Trójkolorowa flaga – niebieska, biała, czerwona – dominuje w górnej części kompozycji. Jednak te same barwy powtarzają się subtelnie w strojach postaci na dole. Cała kompozycja jest zatem zbudowana wokół symbolu Republiki.

O Eugène Delacroix

Eugène Delacroix (1798–1863) to bez wątpienia jeden z największych malarzy francuskiego romantyzmu. Wychowany w środowisku dobrze sytuowanej mieszczańskiej rodziny, od młodości fascynował się literaturą, muzyką i podróżami. Przyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem i George Sand. Był człowiekiem o szerokich horyzontach.

Jego technika malarska była odważna i nowatorska. Stawiał na dynamiczny pędzel, intensywne kolory i emocjonalny ruch. Uczył się od starej szkoły – podziwiał Rubensa i Michała Anioła – ale szedł własną drogą. Jego dzienniki, prowadzone przez całe życie, to jedno z najciekawszych świadectw artystycznego myślenia epoki.

Poza Wolnością wiodącą lud Delacroix stworzył m.in. „Rzeź na Chios” (1824) i „Śmierć Sardanapala” (1827). Jego malarstwo wywarło ogromny wpływ na impresjonistów, a później na fowistów i ekspresjonistów.

Dziedzictwo i wpływ

Wolność wiodąca lud stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów w historii sztuki zachodu. Jej kompozycja – postać prowadząca tłum do przodu, z flagą uniesioną ku górze – powtarza się w plakatach, murach i fotografiach przez kolejne dwa stulecia.

Obraz inspirował twórców na całym świecie. Wpływ Delacroix widać u Géricaulta, u impresjonistów, a nawet w okładkach albumów rockowych. Najbardziej znana adaptacja to okładka albumu „Viva la Vida” zespołu Coldplay z 2008 roku, nawiązująca bezpośrednio do stylu i kompozycji tego dzieła.

Ponadto postać Marianny z tego obrazu stała się oficjalnym symbolem Republiki Francuskiej. Jej wizerunek pojawia się na monetach euro, znaczkach pocztowych i w sądach. Delacroix stworzył zatem ikonę, która żyje do dziś w przestrzeni publicznej.

Gdzie zobaczyć dzieło dziś

Wolność wiodąca lud znajduje się w Luwrze w Paryżu, w skrzydle Richelieu, na pierwszym piętrze, w sali 700 (sala Delacroix). Warto zaplanować wizytę rano, zaraz po otwarciu – tłumy są wtedy mniejsze, a obraz można podziwiać w spokoju.

W pobliżu warto zobaczyć inne wielkie dzieła romantyczne, w tym obrazy Théodore’a Géricaulta, w szczególności „Tratwę Meduzy” (1819). To doskonałe porównanie dwóch mistrzów tej samej epoki. Luwr oferuje też aplikację mobilną z audioprzewodnikiem – polecamy ją szczególnie przy odwiedzaniu sal malarstwa francuskiego.

Najczęściej zadawane pytania

Co symbolizuje kobieta na obrazie „Wolność wiodąca lud”?

Kobieta z odsłoniętą piersią i czepkiem frygijskim uosabia alegorię Wolności. Jest też prototypem Marianny – symbolu Republiki Francuskiej używanego do dziś.

Czy „Wolność wiodąca lud” przedstawia Rewolucję Francuską z 1789 roku?

Nie. To częsty błąd. Obraz upamiętnia Rewolucję Lipcową z 1830 roku, która obaliła króla Karola X. Nie ma związku z rewolucją z 1789 roku.

Kto jest chłopcem z pistoletami na obrazie Delacroix?

Postać chłopca jest anonimowa, jednak wielu badaczy łączy ją z literacką postacią Gavroche’a z powieści Victora Hugo „Nędznicy”. Hugo mógł czerpać inspirację właśnie z tego obrazu.

Gdzie znajduje się oryginał obrazu „Wolność wiodąca lud”?

Oryginał znajduje się w Luwrze w Paryżu, w skrzydle Richelieu, sala 700. Wstęp do muzeum jest płatny, jednak pierwszy piątek miesiąca po godzinie 18:00 jest bezpłatny dla osób poniżej 26. roku życia.

Dlaczego „Wolność wiodąca lud” była przez lata ukrywana?

Obraz uznano za niebezpieczny politycznie. Po Salonie w 1831 roku rząd wykupił płótno, ale nie eksponował go publicznie przez długi czas, obawiając się, że może inspirować kolejne rewolty społeczne.

Jeśli Wolność wiodąca lud rozbudziła Twój apetyt na romantyzm, koniecznie poznaj też „Tratwę Meduzy” Géricaulta oraz „Trzeciego maja 1808 roku” Francisca Goi. To trzy obrazy, które razem opowiadają o sile, bólu i nadziei epoki romantycznej – i żaden z nich nie pozostawia obojętnym.

Zdjęcie: Wolność wiodąca lud – Eugène Delacroix (1830). Licencja: Public Domain. Źródło: Wikimedia Commons.